Zuurstoftherapie uitgelegd: hoe het werkt en wanneer het wordt toegepast
Zuurstof is essentieel voor het leven. Elke cel in het lichaam is afhankelijk van een constante toevoer van zuurstof om de energie te produceren die nodig is voor een normale werking. Hoewel de meeste mensen zelden nadenken over ademhalen, kunnen bepaalde luchtwegaandoeningen het voor de longen moeilijk maken om voldoende zuurstof aan de bloedbaan af te geven.
Wanneer dit gebeurt, kan zuurstoftherapie een belangrijk onderdeel van de behandeling worden. Voor mensen met chronische luchtwegaandoeningen kan aanvullende zuurstof helpen om voldoende zuurstofniveaus te handhaven en het dagelijks leven thuis te ondersteunen.
Inzicht in de werking van zuurstoftherapie, de redenen waarom deze wordt voorgeschreven en de aandoeningen die verband houden met een laag zuurstofgehalte in het bloed kan patiënten en mantelzorgers helpen beter om te gaan met langdurige ademhalingszorg.
Waarom is zuurstof belangrijk voor het lichaam?
Zuurstof is een natuurlijk voorkomend gas dat ongeveer 21% van de atmosfeer van de aarde vormt. Elke ademhaling brengt zuurstof naar de longen, waar het in de bloedbaan terechtkomt en door het hele lichaam wordt getransporteerd.
De ademhaling wordt automatisch door de hersenen aangestuurd. Er worden signalen naar de spieren in de borstkas en het middenrif gestuurd, waardoor de longen kunnen uitzetten en samentrekken.
Wanneer het middenrif naar beneden beweegt en de borstkas uitzet, stroomt er lucht de longen in. Wanneer deze spieren ontspannen, wordt de lucht uitgeademd. Dit voortdurende proces voorziet de weefsels van zuurstof en verwijdert kooldioxide dat door de lichaamscellen wordt geproduceerd.
Wat is zuurstoftherapie?
Zuurstoftherapie is een medische behandeling die de hoeveelheid beschikbare zuurstof voor de ademhaling verhoogt wanneer de longen zelf geen toereikend zuurstofniveau kunnen handhaven.
De behandeling bestaat uit het toedienen van medische zuurstof via gespecialiseerde apparatuur die door zorgprofessionals is voorgeschreven. Het doel is de zuurstoftoevoer naar het lichaam te verbeteren wanneer luchtwegaandoeningen het vermogen van de longen om het bloed effectief van zuurstof te voorzien verminderen.
Zuurstoftherapie vervangt de normale ademhaling niet. In plaats daarvan vult deze de hoeveelheid zuurstof aan die voor de patiënt beschikbaar is wanneer dat medisch noodzakelijk is.
Wat is chronische ademhalingsinsufficiëntie?
Chronische ademhalingsinsufficiëntie ontstaat wanneer het ademhalingsstelsel niet langer in staat is voldoende zuurstofniveaus in het bloed te handhaven en in sommige gevallen kooldioxide effectief te verwijderen.
Naarmate het zuurstofniveau daalt, kan het lichaam moeite hebben om aan zijn normale stofwisselingsbehoeften te voldoen. Deze aandoening ontwikkelt zich bij veel chronische luchtwegaandoeningen geleidelijk en vereist vaak voortdurende medische behandeling.
Zorgprofessionals kunnen het zuurstofniveau met verschillende methoden beoordelen, waaronder pulsoximetrie en bloedgasonderzoek.
Een pulsoximeter is een niet-invasief apparaat dat meestal op een vingertop of oorlel wordt geplaatst om het zuurstofsaturatieniveau te schatten.
Wat zijn de symptomen van chronische ademhalingsinsufficiëntie?
De symptomen kunnen variëren afhankelijk van de onderliggende aandoening en de ernst van het zuurstoftekort.
Veelvoorkomende tekenen zijn onder meer:
- Kortademigheid (dyspneu)
- Snelle of oppervlakkige ademhaling
- Verminderde inspanningstolerantie
- Vermoeidheid tijdens alledaagse activiteiten
Wanneer het zuurstofgehalte langdurig laag blijft, kunnen aanvullende complicaties ontstaan. Dit kan vochtretentie en zwelling van de onderste ledematen omvatten, mogelijk samenhangend met veranderingen in de hartfunctie.
Welke aandoeningen kunnen leiden tot chronisch ademhalingsfalen?
Verschillende aandoeningen kunnen het vermogen van de longen om zuurstof en kooldioxide effectief uit te wisselen belemmeren.
Veelvoorkomende oorzaken zijn onder meer:
- Chronische obstructieve longziekte (COPD)
- Neuromusculaire aandoeningen zoals spierdystrofie van Duchenne
- Amyotrofische laterale sclerose (ALS)
- Obesitas-hypoventilatiesyndroom
- Andere chronische luchtwegaandoeningen die de longfunctie beïnvloeden
Het specifieke behandelplan hangt af van de onderliggende diagnose, de ernst van de aandoening en de individuele klinische behoeften.
COPD en de relatie met zuurstoftherapie begrijpen
COPD is een van de meest voorkomende oorzaken van chronisch ademhalingsfalen.
COPD is een groep chronische longaandoeningen die de luchtstroom beperken en het ademen na verloop van tijd bemoeilijken. Chronische bronchitis en emfyseem behoren tot de meest voorkomende vormen van COPD.
De ziekte kan zowel de luchtwegen als de longblaasjes aantasten, waardoor het vermogen van het lichaam om zuurstof efficiënt op te nemen afneemt.
Veelvoorkomende symptomen zijn onder meer:
- Aanhoudende hoest
- Toegenomen slijmproductie
- Kortademigheid tijdens inspanning
- Verminderde inspanningscapaciteit
Hoewel COPD momenteel niet kan worden genezen, kan de aandoening vaak worden beheerst met een combinatie van medische behandeling, leefstijlmaatregelen en ondersteunende therapieën die door zorgprofessionals worden voorgeschreven.
Lees meer over COPD en de gezondheid van de luchtwegen
Hoe wordt chronisch ademhalingsfalen vastgesteld?
De diagnose wordt doorgaans gesteld door een longarts of een andere gekwalificeerde zorgprofessional.
De beoordeling kan het volgende omvatten:
Spirometrie
Spirometrie meet hoeveel lucht iemand kan in- en uitademen en helpt de longfunctie te beoordelen.
Bloedgasanalyse
Bij bloedgasanalyse worden de zuurstof- en kooldioxidewaarden in het bloed gemeten; dit helpt de ernst van de ademhalingsbeperking vast te stellen.
Pulsoximetrie
Pulsoximetrie geeft een niet-invasieve schatting van de zuurstofsaturatie en wordt vaak gebruikt tijdens de beoordeling en voortdurende monitoring.
Beeldvormende onderzoeken
Thoraxfoto's of andere beeldvormende onderzoeken kunnen worden uitgevoerd wanneer dit klinisch aangewezen is, om de longstructuur te beoordelen en onderliggende oorzaken vast te stellen.
Na de diagnose stellen zorgprofessionals een gepersonaliseerd behandelplan op op basis van de toestand van de patiënt en de klinische vereisten.
Welke behandelingen kunnen naast zuurstoftherapie worden toegepast?
De behandeling van chronische luchtwegaandoeningen omvat vaak meerdere, elkaar aanvullende benaderingen.
Afhankelijk van de aandoening kunnen behandelplannen het volgende omvatten:
- Ondersteuning bij het stoppen met roken
- Luchtwegmedicatie
- Longdurige revalidatieprogramma's
- Technieken voor het vrijmaken van de luchtwegen
- Door zorgprofessionals voorgeschreven programma's voor lichaamsbeweging
- Niet-invasieve beademing (NIV) bij geselecteerde patiënten
- Langdurige zuurstoftherapie wanneer dit klinisch geïndiceerd is
De combinatie van behandelingen verschilt per persoon en moet altijd de medische richtlijnen volgen.
Wat is langdurige zuurstoftherapie (LTOT)?
Langdurige zuurstoftherapie (LTOT) is een vorm van zuurstoftherapie die wordt voorgeschreven aan mensen met aanhoudend lage zuurstofwaarden in het bloed.
LTOT kan volgens medische aanbevelingen en individuele klinische behoeften gedurende langere perioden per dag worden gebruikt. Het doel is om op lange termijn een passende zuurstofvoorziening in het bloed te behouden als onderdeel van een breder plan voor luchtwegzorg.
De beslissing om LTOT voor te schrijven is gebaseerd op een klinische beoordeling, diagnostisch onderzoek en voortdurende evaluatie door een specialist.
Welke zuurstoftherapiesystemen zijn beschikbaar voor thuisgebruik?
Afhankelijk van de leefstijlvereisten en de voorgeschreven zuurstofbehoefte zijn verschillende opties voor zuurstoftoediening beschikbaar.
Systemen voor vloeibare zuurstof
Vloeibare zuurstof wordt opgeslagen bij extreem lage temperaturen en zet bij vrijgave uit tot gasvormige zuurstof.
Deze systemen kunnen een aanzienlijke zuurstofcapaciteit bieden en tegelijkertijd de mobiliteit van daarvoor in aanmerking komende patiënten ondersteunen.
Stationaire zuurstofconcentratoren
Stationaire zuurstofconcentratoren halen zuurstof uit de omgevingslucht en leveren een continue zuurstoftoevoer voor thuisgebruik.
Ze worden vaak gebruikt als primaire zuurstofbron bij langdurige therapie.
Draagbare zuurstofconcentratoren
Draagbare zuurstofconcentratoren zijn ontworpen om mobiliteit en reizen te ondersteunen en tegelijkertijd aanvullende zuurstof te leveren.
Werking op batterijen biedt meer flexibiliteit voor dagelijkse activiteiten buitenshuis.
Ontdek draagbare zuurstofconcentratoren
Een actief leven met zuurstoftherapie
Veel mensen denken dat zuurstoftherapie hun zelfstandigheid aanzienlijk zal beperken. Moderne zuurstofapparatuur is steeds vaker ontworpen om mobiliteit en dagelijkse activiteiten te ondersteunen en tegelijkertijd de continuïteit van de behandeling te waarborgen.
Een goede praktische voorbereiding, correct gebruik van apparatuur en voortdurende ondersteuning kunnen patiënten helpen veel aspecten van het dagelijks leven voort te zetten, waaronder sociale activiteiten, reizen en tijd buitenshuis, volgens de aanbevelingen van hun zorgteam.
Bij Linde Homecare hebben patiënten en mantelzorgers toegang tot educatief materiaal, apparatuur voor zuurstoftherapie, ondersteunende diensten voor de luchtwegen en informatie die is bedoeld om langdurige luchtwegzorg thuis te ondersteunen.
De luchtweggezondheid op lange termijn ondersteunen
Zuurstoftherapie is slechts één onderdeel van het omgaan met een chronische luchtwegaandoening. Regelmatige controles, het volgen van voorgeschreven behandelingen, gezonde leefstijlkeuzes en voortdurende communicatie met zorgprofessionals dragen allemaal bij aan langdurige zorg.
Met de juiste ondersteuning en apparatuur kunnen veel mensen zuurstoftherapie met succes inpassen in hun dagelijkse routine, terwijl ze hun zelfstandigheid en levenskwaliteit behouden.